* ( « فَكَفَّارَتُه إِطْعامُ عَشَرَةِ مَساكِينَ ) * . . . * ( أَوْ تَحْرِيرُ رَقَبَةٍ » ) * « كفاره » عبارتست از عملى كه بوجهى از وجوه ، زشتى معصيت را بپوشاند ، و اصل اين كلمه از كفر است كه به معناى پوشاندن است ، خداى تعالى مىفرمايد : « نُكَفِّرْ عَنْكُمْ سَيِّئاتِكُمْ » « 1 » ، راغب گفته است : كفاره چيزى است كه گناه را بپوشاند ، و از همين باب است كفاره سوگند « 2 » « فكفارته » اين كفاره به يك اعتبار از متفرعات سوگند است ، و آن اعتبار مقدر و عبارتست از شكستن سوگند ، و تقدير اين است : « فان حنثتم فكفارته - اگر سوگند را شكستيد كفاره اش اين است كه فلان طور كنيد » چون از خود لفظ كفاره گناهى كه كفاره دارد فهميده مىشود ، و اين گناه خود سوگند نيست ، چه اگر سوگند معصيت بود در ذيل همين آيه نمىفرمود : * ( « وَاحْفَظُوا أَيْمانَكُمْ » ) * چون معنا ندارد خداوند سبحان سفارش به حفظ چيزى كند كه خود معصيت است ، پس كفاره ، مربوط به شكستن سوگند است نه به خود آن ، و از همين جهت مؤاخذه اى هم كه در * ( « وَلكِنْ يُؤاخِذُكُمْ » ) * است مؤاخذه بر شكستن سوگند است نه بر خود آن . خواهيد پرسيد پس چرا فرمود خداوند شما را بخاطر عقد سوگند به آن مؤاخذه مىكند ؟ ! با اينكه بنا بر اين بيان عقد سوگند خودش مؤاخذه ندارد ، و مؤاخذه در شكستن آنست ، جواب اين است كه چون متعلق مؤاخذه كه همان شكستن سوگند است از متعلقات آنست ، به عبارت ساده تر چون اگر سوگندى نبود حنثى ( شكستن ) پيش نمىآمد ، از اين جهت فرمود : بخاطر سوگندتان مؤاخذه مىكند . پس كفاره متفرع است بر حنث ، كه چون قرينه در كلام بود ذكر نشده است ، و آن قرينه جمله « يؤاخذكم » است و نظير اين بيانى كه در « كفارته » گذشت عينا در جمله * ( « ذلِكَ كَفَّارَةُ أَيْمانِكُمْ إِذا حَلَفْتُمْ » ) * نيز جارى است ، يعنى تقدير در آنجا نيز چنين است : « ذلك كفارة ايمانكم اذا حلفتم و حنثتم - اين است كفاره سوگندهايتان هر وقت قسم خورديد و شكستيد » . * ( « إِطْعامُ عَشَرَةِ مَساكِينَ مِنْ أَوْسَطِ ما تُطْعِمُونَ أَهْلِيكُمْ أَوْ كِسْوَتُهُمْ أَوْ تَحْرِيرُ رَقَبَةٍ . . . » ) * بيان خصال سه گانه كفارات است كه چون با لفظ « أو » كه براى ترديد است عطف شده و دلالت دارد بر اينكه يكى از آن سه ، وجوب دارد نه هر سه ، و از اين هم كه فرمود : * ( « فَمَنْ لَمْ يَجِدْ فَصِيامُ ثَلاثَةِ أَيَّامٍ » ) * استفاده مىشود كه خصال مذكور تخييرى است ، و چنان نيست كه

--> ( 1 ) مىپوشانيم از شما گناهان شما را . سوره نساء آيه 31 . ( 2 ) مفردات راغب ص 435 .